Nhiều người Việt sang Mỹ dành phần lớn cuộc đời đi làm để tập trung vào gia đình, con cái, mua nhà, trả nợ và tiết kiệm. Nhưng khi tiến gần đến tuổi nghỉ hưu, một vấn đề lớn bắt đầu xuất hiện: mình có thể đã dành 20 hoặc 30 năm để kiếm tiền và tích lũy tài sản, nhưng chưa chắc đã biết phải biến số tiền đó thành một kế hoạch nghỉ hưu như thế nào.
Khi còn đi làm, tiền lương vẫn tiếp tục đi vào tài khoản. Nhưng khi nghỉ hưu, dòng tiền đó có thể ngừng lại. Thay vì tiếp tục đóng góp vào 401(k), IRA hoặc tài khoản tiết kiệm, mình bắt đầu phải rút tiền ra để sống. Lúc đó, câu hỏi không còn chỉ là “Tôi đã tiết kiệm được bao nhiêu?” mà là “Số tiền này có đủ để hỗ trợ tôi trong 20 hoặc 30 năm tiếp theo hay không?”
Chính nỗi lo hết tiền khi nghỉ hưu khiến những sản phẩm như annuity, hay niên kim, trở nên hấp dẫn. Annuity có thể cung cấp những quyền lợi hữu ích, đặc biệt trong việc tạo thu nhập và quản lý rủi ro sống quá lâu. Nhưng điều quan trọng không phải chỉ là nghe những quyền lợi được quảng cáo, mà phải hiểu sản phẩm hoạt động như thế nào và mình đang đánh đổi điều gì để nhận được những quyền lợi đó.
Annuity là gì?
Annuity về cơ bản là một hợp đồng giữa người mua và công ty bảo hiểm. Người mua đưa tiền cho công ty bảo hiểm, và tùy vào loại hợp đồng, công ty bảo hiểm có thể cung cấp những quyền lợi như tích lũy giá trị, bảo vệ một mức giá trị nhất định hoặc tạo dòng thu nhập trong tương lai.
Có nhiều loại annuity khác nhau. Fixed annuity, hay niên kim cố định, thường trả một mức lãi suất cố định hoặc do công ty bảo hiểm xác định trước. Fixed indexed annuity, hay niên kim cố định gắn với chỉ số, tính lãi dựa một phần vào sự thay đổi của một chỉ số như S&P 500, nhưng người mua không trực tiếp đầu tư vào chỉ số đó. Variable annuity, hay niên kim biến đổi, cho phép tiền được đầu tư vào những lựa chọn đầu tư bên trong hợp đồng nên giá trị có thể tăng hoặc giảm theo thị trường. Immediate annuity thường bắt đầu trả thu nhập tương đối sớm, trong khi deferred annuity cho phép tiền tích lũy trước rồi mới tạo thu nhập trong tương lai.
Nếu so với bảo hiểm nhân thọ, một cách đơn giản để hình dung là bảo hiểm nhân thọ chủ yếu được thiết kế để bảo vệ trước rủi ro qua đời quá sớm, còn annuity thường được sử dụng để giải quyết rủi ro sống quá lâu và cần dòng tiền khi nghỉ hưu.
Trong số nhiều loại annuity, fixed indexed annuity là loại thường được nhắc đến nhiều khi người mua muốn hạn chế một phần rủi ro thị trường nhưng vẫn muốn có cơ hội nhận lãi dựa trên một chỉ số.
“Mua annuity là có thu nhập được bảo đảm suốt đời”
Một trong những điểm hấp dẫn nhất của annuity là khả năng tạo guaranteed income, tức thu nhập được bảo đảm, trong thời gian nghỉ hưu.
Điều này có ý nghĩa vì longevity risk, tức rủi ro sống lâu hơn số tiền mình có, là một rủi ro thật. Nếu nghỉ hưu ở tuổi 65 nhưng sống đến 95 tuổi, tài sản có thể phải hỗ trợ đến 30 năm chi tiêu.
Annuity có thể giúp chuyển một phần rủi ro này sang công ty bảo hiểm. Tuy nhiên, thu nhập được bảo đảm không có nghĩa công ty bảo hiểm tự nhiên tạo thêm tiền mà không có sự đánh đổi. Công ty bảo hiểm sử dụng dữ liệu về tuổi thọ, thời điểm bắt đầu nhận tiền, lãi suất, chi phí và nhiều giả định khác để thiết kế hợp đồng.
Tùy loại annuity, người mua có thể chuyển giá trị hợp đồng thành các khoản thanh toán định kỳ thông qua annuitization, hoặc sử dụng income rider, tức quyền lợi bổ sung tạo dòng thu nhập.
Mức thu nhập có thể phụ thuộc vào số tiền ban đầu, độ tuổi khi bắt đầu nhận, lựa chọn trả cho một người hay cả hai vợ chồng, và những quyền lợi khác trong hợp đồng. Cùng một số tiền ban đầu, bắt đầu nhận ở tuổi 70 có thể cho mức thu nhập cao hơn so với bắt đầu ở tuổi 60. Nếu muốn quyền lợi tiếp tục trả cho vợ hoặc chồng sau khi mình qua đời, hoặc muốn tăng khả năng để lại tài sản cho gia đình, mức thu nhập có thể thấp hơn.
Ngoài ra, thu nhập được bảo đảm cũng chưa chắc tăng theo lạm phát. Nếu một người nhận $3,000 mỗi tháng ở tuổi 65 và khoản này không tăng, thì 15 hoặc 20 năm sau sức mua của số tiền đó có thể thấp hơn đáng kể.
401(k) và IRA có thật sự quá rủi ro khi gần nghỉ hưu?
Một thông điệp khác thường xuất hiện khi giới thiệu annuity là thị trường chứng khoán quá biến động đối với người lớn tuổi. Từ đó, một số người có thể được khuyến khích chuyển tiền từ 401(k) hoặc IRA sang annuity để “an toàn hơn”.
Ở đây cần phân biệt rõ giữa tài khoản và tài sản nằm bên trong tài khoản.
401(k) và IRA về bản chất là những loại tài khoản. Có thể hình dung chúng giống như một chiếc tủ. Mức độ rủi ro không nằm ở cái tủ, mà phụ thuộc vào việc mình đặt tài sản gì bên trong.
Nếu toàn bộ danh mục đầu tư nằm trong những cổ phiếu có mức biến động cao thì danh mục đó có thể biến động mạnh. Nhưng khi tiến gần đến tuổi nghỉ hưu, nhà đầu tư có thể thay đổi asset allocation, tức cách phân bổ tài sản, bằng cách giảm những tài sản biến động cao và tăng tỷ trọng các tài sản ổn định hơn.
Thị trường tài chính không chỉ có cổ phiếu. Một danh mục có thể bao gồm cổ phiếu, trái phiếu, trái phiếu Chính phủ Mỹ, tiền mặt, quỹ thị trường tiền tệ và nhiều loại quỹ đầu tư khác.
Vì vậy, câu hỏi đúng không phải là “401(k) có rủi ro không?” mà là “Tài sản bên trong 401(k) hoặc IRA đang được phân bổ như thế nào?”
“Market lên thì có lời, market xuống thì không mất”
Một trong những thông điệp dễ thu hút sự chú ý nhất của fixed indexed annuity là: thị trường tăng thì mình có lời, thị trường giảm thì mình không bị mất.
Tiền trong fixed indexed annuity không được đầu tư trực tiếp vào S&P 500. Thay vào đó, tiền lãi được tính theo một công thức liên quan đến chỉ số. Công thức đó có thể bao gồm cap, tức mức lợi nhuận tối đa; participation rate, tức tỷ lệ người mua được hưởng từ mức tăng của chỉ số; và spread, tức phần bị trừ trước khi tính lãi.
Ví dụ, giả sử một người có $100,000 trong hợp đồng có cap 5%. Nếu S&P 500 tăng 20% trong năm đầu tiên, người đó có thể chỉ nhận tối đa 5%, nên $100,000 tăng lên khoảng $105,000.
Nếu năm tiếp theo S&P 500 giảm 10% và hợp đồng có floor 0%, tức mức sàn 0%, người mua có thể không bị ghi nhận mức lãi âm từ chỉ số và vẫn giữ khoảng $105,000.
Floor 0% là một quyền lợi có giá trị. Nhưng sự đánh đổi là khi thị trường tăng mạnh, người mua thường không nhận toàn bộ mức tăng đó. Trong ví dụ trên, một khoản đầu tư tăng 20% rồi giảm 10% sẽ còn khoảng $108,000, trong khi annuity với cap 5% và floor 0% sẽ khoảng $105,000.
Đây chỉ là ví dụ minh họa cho cơ chế, không phải bằng chứng rằng đầu tư trực tiếp luôn tốt hơn annuity. Nếu chọn một giai đoạn thị trường giảm mạnh, annuity có thể cho kết quả hấp dẫn hơn.
Ngoài ra, mức sàn 0% không đồng nghĩa với việc người mua có thể rút toàn bộ tiền bất kỳ lúc nào mà không có ảnh hưởng. Nếu rút hoặc đóng hợp đồng trong surrender period, có thể phát sinh surrender charge, tức phí hủy hoặc rút hợp đồng sớm.
Khi trực tiếp sở hữu cổ phiếu hoặc quỹ đầu tư, tổng lợi nhuận còn có thể bao gồm dividend, tức cổ tức, và nhà đầu tư thường có nhiều quyền kiểm soát hơn trong việc mua, bán, thay đổi phân bổ tài sản hoặc rút tiền theo nhu cầu.
“Annuity được guaranteed 8% hoặc 10% mỗi năm”
Một trong những điểm dễ gây hiểu lầm nhất là những con số như 8% hoặc 10% được quảng cáo là “guaranteed”.
Khi nghe một con số như vậy, câu hỏi quan trọng nhất là: 8% trên cái gì?
Trong một số annuity có income rider, hợp đồng có thể hiển thị account value, tức giá trị thực tế của hợp đồng, và income benefit base, tức giá trị được dùng để tính quyền lợi thu nhập trong tương lai.
Những con số 8% hoặc 10% đôi khi là roll-up rate, tức tỷ lệ tăng được quy định trước áp dụng lên income benefit base, chứ không phải tỷ suất sinh lời trên tiền thực tế.
Ví dụ, một người bỏ vào $300,000. Sau một thời gian, bảng kê có thể cho thấy account value là $330,000, trong khi income benefit base là $450,000.
Con số $450,000 có thể chỉ được dùng trong công thức tính quyền lợi thu nhập. Nếu hợp đồng cho phép nhận 5% trên income benefit base thì $450,000 có thể được dùng để tính khoảng $22,500 thu nhập mỗi năm.
Nhưng nếu đóng hợp đồng, số tiền thực tế nhận được có thể liên quan đến account value sau khi áp dụng các điều khoản cụ thể. Vì vậy, nếu một giá trị trên hợp đồng tăng rất nhanh, cần hiểu con số đó đại diện cho cái gì và mình thực sự có quyền sử dụng nó như thế nào.
Bonus 20% hoặc 30% có phải là tiền miễn phí?
Bonus là một điểm quảng cáo khác có thể rất hấp dẫn.
Ví dụ, một người chuyển $300,000 vào annuity và được giới thiệu mức bonus 20% hoặc hơn 30%. Nghe qua, người mua có thể nghĩ mình lập tức có thêm một khoản tiền rất lớn.
Nhưng điều quan trọng là bonus được cộng vào giá trị nào.
Có hợp đồng cộng bonus vào account value nhưng yêu cầu người mua giữ hợp đồng đủ lâu mới được hưởng toàn bộ. Trong trường hợp khác, bonus có thể được cộng vào income benefit base, nghĩa là nó chỉ làm tăng giá trị dùng để tính quyền lợi thu nhập chứ không phải tiền có thể rút ra ngay.
Ví dụ, nếu $300,000 được cộng bonus 20%, hợp đồng có thể hiển thị $360,000. Nhưng điều đó không nhất thiết có nghĩa người mua có thể đóng hợp đồng ngay và nhận $360,000.
Nếu rút hoặc đóng hợp đồng sớm, bonus có thể chưa hoàn toàn thuộc về người mua, có thể bị thu hồi hoặc đi kèm các điều khoản khác.
“Annuity không có phí” có nghĩa là gì?
Một số annuity được quảng cáo là không có annual management fee, tức phí quản lý hằng năm.
Trong một số trường hợp, câu nói đó có thể đúng. Một fixed annuity hoặc fixed indexed annuity có thể không có khoản phí quản lý tài sản trực tiếp giống như một số tài khoản đầu tư.
Nhưng cần phân biệt giữa không có khoản phí được trừ trực tiếp và không có chi phí kinh tế.
Công ty bảo hiểm vẫn có chi phí vận hành, phân phối sản phẩm, trả cho người bán và tạo lợi nhuận. Những chi phí này không nhất thiết xuất hiện dưới dạng một dòng “phí 1% mỗi năm” trên bảng kê, mà có thể được phản ánh trong cách sản phẩm được thiết kế và quyền lợi được định giá.
Nếu so sánh hai sản phẩm, một sản phẩm không thu phí và một sản phẩm có phí, không thể chỉ nhìn vào phí để kết luận sản phẩm nào tốt hơn. Nếu sản phẩm có phí mang lại giá trị lớn hơn số phí phải trả thì về mặt kinh tế nó vẫn có thể tốt hơn sản phẩm không thu phí.
Điểm quan trọng là mình đang trả bao nhiêu và nhận được gì để đổi lại.
Khi nào annuity có thể phù hợp?
Annuity có thể hữu ích khi giải quyết đúng một vấn đề cụ thể trong kế hoạch tài chính.
Một trường hợp phổ biến là người nghỉ hưu có Social Security nhưng vẫn còn khoảng thiếu hụt giữa thu nhập ổn định và chi phí thiết yếu. Người đó có thể muốn chuyển một phần tài sản thành nguồn thu nhập được bảo đảm hơn.
Một người khác có thể rất lo ngại về biến động thị trường và sẵn sàng từ bỏ một phần tiềm năng tăng trưởng hoặc khả năng tiếp cận tiền để đổi lấy mức bảo vệ cao hơn.
Điểm quan trọng là chữ “một phần.”
Không phải cứ đến tuổi 60 hoặc 65 là cần chuyển toàn bộ 401(k) hoặc IRA vào annuity. Một phần tài sản có thể cần tăng trưởng để theo kịp lạm phát, một phần cần thanh khoản cho trường hợp khẩn cấp, một phần có thể dùng để tạo thu nhập, và một phần khác có thể cần linh hoạt cho Roth conversion hoặc RMD.
Nếu annuity giải quyết tốt một trong những mục tiêu đó thì nó có thể được cân nhắc như một phần của kế hoạch tổng thể.
Có 401(k), IRA hoặc tiền tiết kiệm và sắp nghỉ hưu thì nên làm gì?
Không có một câu trả lời giống nhau cho tất cả mọi người.
Hai người cùng 65 tuổi và cùng có $500,000 vẫn có thể cần hai kế hoạch hoàn toàn khác nhau.
Người thứ nhất có thể nhận Social Security $3,500 mỗi tháng, pension $2,000 mỗi tháng, nhà đã trả hết và chi phí khoảng $5,000 mỗi tháng. Người thứ hai cũng có $500,000 nhưng không có pension, Social Security thấp hơn, vẫn còn mortgage và chi phí khoảng $8,000 mỗi tháng.
Cùng một số tiền nhưng nhu cầu thu nhập khi nghỉ hưu hoàn toàn khác nhau.
Vì vậy, trước khi chọn sản phẩm, nên bắt đầu từ kế hoạch. Cần xác định mình cần bao nhiêu tiền để sống, đã có bao nhiêu nguồn thu nhập ổn định, khoảng thiếu hụt còn lại là bao nhiêu, cần giữ bao nhiêu tài sản có thể sử dụng linh hoạt, danh mục đầu tư cần tăng trưởng bao nhiêu, mức biến động nào có thể chấp nhận và tình hình thuế hiện tại như thế nào.
Sau khi xem toàn bộ những yếu tố đó, mới nên xác định liệu có phần tài sản nào cần chuyển thành nguồn thu nhập được bảo đảm hay không. Nếu có, lúc đó mới bắt đầu xem annuity có phù hợp không, loại nào phù hợp, nên sử dụng bao nhiêu tiền và sự đánh đổi có hợp lý hay không.
Góc nhìn cuối cùng về annuity và kế hoạch hưu trí
Trong tài chính, một sản phẩm nghe càng an toàn, càng hấp dẫn hoặc càng nhiều hứa hẹn thì càng nên dành thời gian để hiểu điều gì đang diễn ra phía sau nó.
Không phải vì sản phẩm đó xấu, mà vì gần như mọi quyền lợi tài chính đều đi kèm với một sự đánh đổi.
Một quyết định tốt không nhất thiết là quyết định loại bỏ hoàn toàn rủi ro. Quan trọng hơn là hiểu mình đang giữ loại rủi ro nào, chuyển loại rủi ro nào sang nơi khác và sự đánh đổi đó có phù hợp với cuộc sống, gia đình và tương lai tài chính của mình hay không.
Nếu một annuity giúp giải quyết đúng một vấn đề trong kế hoạch hưu trí, nó có thể là một công cụ hữu ích. Nhưng annuity nên được đánh giá như một phần của kế hoạch tài chính tổng thể, thay vì chỉ dựa trên một con số đẹp, một lời quảng cáo hấp dẫn hoặc nỗi lo mất tiền.